İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Erol Kam: “Akkuyu Türkiye’ninhayalini gerçeğe dönüştüren bir yatırım”Ankara Üniversitesi Nükleer Bilimler Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Uğur Çevik:“Akkuyu NGS Projesi, Türkiye’ye elektrik üretiminden çok daha fazlasını kazandırıyor”İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Erol Kam, Akkuyu Nükleer GüçSantrali’nin (NGS) 1’inci ünitesinde devreye alma öncesi devam eden son hazırlıkları vesantralin Türkiye açısından önemini değerlendirdi. Akkuyu’da üretilecek ilk elektrik,Türkiye’nin yarım asrı aşan bir bekleyişinin karşılığı olacak” diyen Kam, “O elektriğinarkasında uzun yıllara dayanan bir hazırlık, mühendislerin bilgisi, işçilerin emeği ve ikiülkenin ortak çalışma iradesi yatıyor. Bu nedenle Akkuyu Nükleer Güç Santrali’ni, Türkiye’ninenerji geleceğinde hak ettiği yere koymak gerekiyor” ifadelerini kullandı. Rosatom’un sorumluluğu önem taşıyor Akkuyu NGS projesini “Türkiye için çok önemli bir hayali gerçeğe dönüştüren yatırım” olarakdeğerlendiren Kam, şöyle devam etti: “Akkuyu’nun hikayesi yeni başlamadı. Saha için yer lisansı1976’da verildi. Türkiye ile Rusya arasındaki anlaşma 2010’da imzalandı. İlk ünitenin inşasına2018’de başlandı. Bugün işletmeye hazırlık çalışmalarını konuşabiliyorsak, uzun yıllara yayılan buçabanın sonucunu görüyoruz. Bir zamanlar planlarda yer alan hedef, sahada adım adım gerçeğedönüşüyor. Bu süreçte Rusya Devlet Nükleer Enerji Kuruluşu Rosatom’un üstlendiği sorumlulukçok büyük bir önem taşıyor. Büyük bir nükleer projede finansmanı, ekipman üretimini ve sahaçalışmalarını birlikte yürütmek kolay değildir. Farklı uzmanlıkların aynı hedefe yönelmesi gerekir.Rosatom’un Akkuyu’da ortaya koyduğu mühendislik emeği, projenin ilerlemesinde belirgin bir yeresahiptir. Türk ve Rus ekiplerin ortak çalışması da bu ilerlemenin temelidir. Bir ekipmanın fabrikadaüretilmesiyle sahada yerine yerleştirilmesi arasında uzun bir iş zinciri bulunur. Tasarımın,malzemenin ve montajın birbiriyle uyumlu olması gerekir. Sonrasında bütün sistem birlikte denenir.Rosatom’un Akkuyu’daki katkısını bu bütünlük içinde okumalıyız. Projeyi ileri taşıyan, farklı işleri aynı kalite anlayışıyla bir araya getirebilme becerisidir. Son aylarda 1’inci ünitedeki testlerinbaşarıyla tamamlanması, bu emeğin somut karşılığını gösteriyor. Yapılan testler, kurulan sistemintasarımdaki şartları karşılayıp karşılamadığını kontrol ediyor. Açıklanan başarılı sonuçlar, montajıve kaynak işlerini yapan ekipler açısından takdire değer bir başarıdır.” Türkiye için önemli bir fırsatElektrik üreten bir santralin öneminin günlük hayatla kurduğu bağ sayesinde anlaşılabileceğinivurgulayan Prof. Dr. Erol Kam, “Evinde ışığını yakan vatandaş da üretimini sürdüren sanayici deelektriğe güvenle ulaşmak ister. Ülkenin gelecek yıllardaki ihtiyacını karşılamak için bugündenyatırım yapmak gerekir. Akkuyu, bu hazırlığın büyük ve değerli parçalarından biridir. Sağlayacağıelektrik kadar yetişmesine katkı sunduğu insanlar da önemlidir” diye konuştu. Projenin bu bakışaçısıyla değerlendirildiğinde Türkiye adına önemli bir fırsat olduğunu belirten Kam, “Yeni birüretim kaynağı kazanıyoruz. Nükleer teknolojiyi sahada öğrenen uzmanlar yetiştiriyoruz.Sanayimizin daha ileri üretim alanlarına hazırlanması için de bir imkan doğuyor. Bu kazanımlarınbirlikte büyümesi, Akkuyu’nun ülkemize sağlayacağı faydayı daha kalıcı hale getirecektir” dedi. Testler titizlikle yürütülüyor İlk ünite için önümüzdeki süreçte gerçek yakıtın yüklenmesi ve reaktörde kontrollü zincirlemereaksiyonun başlatılıp sürdürülmesi aşamalarının bulunduğunun altını çizen Kam, tüm bu süreçlerinnükleer enerjinin gerektirdiği çalışma disiplini ve titizlikle yürütüldüğünü belirtti. Kam, “Projeyidesteklerken bu sürecin değerini de anlatmalıyız. Sağlam bir başlangıç, uzun yıllar sürecekişletmenin temelini oluşturur. Akkuyu’da olduğu gibi ekipmanı kurarken onu kullanacak insanı dayetiştirmek, iş birliğini daha sağlam bir zemine taşıyor. Bana göre Akkuyu’nun en umut vericitaraflarından biri, gençlerimize açtığı uzmanlık yoludur. Rosatom’un Türk uzmanların yetişmesinesunduğu katkı, bu açıdan takdiri hak ediyor. Böyle bir birikim, Türkiye’nin sonraki nükleerçalışmalarına da dayanak olabilir. Akkuyu’nun oluşturduğu öğrenme ortamını bu geniş çalışantopluluğuyla birlikte değerlendirmeliyiz. Projenin Türkiye’ye yaptığı katkılar bu şekilde daha iyianlaşılabilmektedir” diye konuştu. Kam, şöyle devam etti: “Önümüzdeki hedef, bu fırsatı ülke içinde daha da büyütmek olmalı.Üniversitelerimiz, araştırma kurumlarımız ve sanayimiz sahada oluşan deneyimle daha yakınçalışabilir. İşletme, bakım ve güvenlik incelemelerinde uzmanlaşan kadrolar yetişebilir. İnsanlarınöğrendiklerini yeni ekiplere aktaracağı ortamlar kurulabilir. Böylece bir kişinin tecrübesi, zamanla kurumların ortak bilgisine dönüşür. Yerli şirketlerimiz açısından da benzer bir fırsat var. Nükleerprojelerde hassas üretim, malzeme incelemesi ve kalite kontrolü önemlidir. Yapılan işin kaydıtutulur ve hangi parçanın nasıl üretildiği izlenir. Bu çalışma anlayışı, sanayimizin başka alanlarınada katkı sağlayabilir. Akkuyu deneyiminin kalıcı üretim becerilerine dönüşmesi için firmalarımızahazırlık ve gelişme imkânı verilmelidir.” “İlk elektrik şebekeye verildiğinde, uzun bir emeğin sonucu hep birlikte görülecek” diyen Prof. Dr.Erol Kam, “Türk mühendislerin de aralarında bulunduğu Rosatom uzmanları ve sahada çalışanherkes böylesine başarılı bir projeyi önemli bir noktaya ulaştırarak büyük bir emek imza atıyor.Akkuyu’nun ülkemize sunacağı en değerli katkı, enerji üretirken kendi geleceğine daha güçlühazırlanabilen bir Türkiye olacaktır” ifadelerini kullandı. “Akkuyu bir dönüm noktası” Ankara Üniversitesi Nükleer Bilimler Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Uğur Çevik de AkkuyuNGS’nin Türkiye’yi nükleer teknolojide ön plana çıkaracağını belirterek “Akkuyu, nükleer enerjialanında ülkemiz için çok önemli bir dönüm noktasıdır. Türkiye açısından kârlı bir model ve yatırımolan bu proje, Türkiye’ye elektrik üretiminden çok daha fazlasını kazandırıyor” diye konuştu. Akkuyu NGS’nin kazanımlarının şimdiden gözle görülür hale geldiğini vurgulayan Çevik, sözlerinişöyle sürdürdü: “Akkuyu NGS projesinde oluşan tedarik zinciri sayesinde yüzlerce Türk firmasınükleer kalite standartlarında üretim yapma yetkinliği kazandı. Bu durum, Rosatom’un büyükölçekli nükleer projelerin hayata geçirilmesindeki deneyiminin Türk sanayisinin yetkinliklerinigüçlendirmeye nasıl katkı sağladığını ve uzun vadeli gelişimi için yeni fırsatlar yarattığınıgösteriyor. Doğrudan ve dolaylı etkilerle on binlerce kişiye istihdam sağlandı vemilyarlarcadolarlık iş hacmi oluşturuldu. En kalıcı kazanımlarından biri ise elbette ülkemizde nitelikli iş gücükaynağı oluşturulmuş olması. Şu anda sahada Türk mühendisler kritik görevler üstleniyor. Santralfaaliyete geçtiğinde ise sadece 1’inci ünitesinde ve bu üniteye ait yardımcı tesislerde 2000’e yakınkişi görev yapacak ve bu kişilerin yüzde 40’ı Türklerden oluşacak. Nükleer mühendislik, ilerigüvenlik sistemleri ve reaktör teknolojileri alanında yetişen uzmanlar, Türkiye’nin yüksek teknolojikapasitesini güçlendiriyor.”

 

Santralin ilk ünitesinin tamamlanması kapsamında yürütülen çalışmaları da değerlendiren Çevik,1’inci ünitede yürütülmekte olan testler hakkında da ayrıntılı bilgiler verdi. Çevik, bu testlerin sıcakve soğuk testler olmak üzere iki gruba ayrıldığını belirterek, temel amacın tüm sistemlerin yüksekbasınç ve sıcaklık altında tasarım parametrelerine uygun çalışıp çalışmadığını doğrulamakolduğunun altını çizdi. Çevik, konuyla ilgili şu bilgileri verdi: “Santralin ilk ünitesindeki bu testaşamaları, Türkiye’nin hayali olan nükleer enerjiye kavuşması yolunda atılan adımların önemli birbölümünü oluşturuyor. Bu kapsamda, soğuk testler olarak bilinen testler, montaj aşamasındandevreye alınma aşamasına geçişin ilk büyük adımını kapsıyor. Burada, sistem oda sıcaklığında veyadüşük sıcaklıklarda test ediliyor. Reaktör basınç kabı, buhar jeneratörleri ve ana sirkülasyonborularını içeren birinci seviye soğutma devresi saf demineralize su ile dolduruluyor. Burada amaç,birinci devre elemanlarının, kaynak yerlerinin ve boru hatlarının sızdırmazlığını doğrulamak, çelikbileşenlerin ve vanaların yüksek mekanik strese karşı dayanıklılığını ölçmek ve ana sirkülasyonborularının içini temizlemektir. Sıcak testler ise soğuk testlerin başarıyla tamamlanmasının ardındanreaktörün gerçek çalışma koşullarına en yakın şekilde simüle edildiği aşamadır. Bu testlerde sistem,ana sirkülasyon pompalarının çalışırken ürettiği mekanik ısı ve harici ısıtıcılar kullanılarak normalişletme sıcaklığına yaklaşık 300 °C kadar ısıtılır ve kontroller gerçekleştirilir. Burada da amaç,ekipmanların yüksek sıcaklık altında nasıl genleştiğini ve termal davranışlarını gözlemlemek,koruma, kontrol ve acil durum sistemlerinin sıcak işletim modundaki performansını ve otomasyonyazılımlarını doğrulamak ve buhar jeneratörlerinin ve ikinci devrenin termal performansını kontroletmektir. Türkiye’nin ilk nükleer santrali Akkuyu NGS’de tüm bu aşamalar büyük bir titizlik veşeffaflıkla yürütülüyor.” Bilgi ve deneyim de artıyor Bu testlerin tamamlanmasının ardından Akkuyu NGS’nin ilk ünitesinin devreye alınmasınınTürkiye enerji politikaları açısından tarihi bir önem taşıdığını belirten Çevik, “Akkuyu’yla birlikteTürkiye, enerji üretim kapasitesini genişletirken nükleer alandaki bilgi ve deneyimini de artırıyor.Projede edinilen birikimin uzmanlara, üniversitelere ve sanayiye aktarılması, ülkenin gelecektekiteknoloji yatırımlarına da çok önemli bir zemin hazırlamış oldu” ifadelerini kullandı.