Irak’ı Türkiye üzerinden Avrupa’ya, Türkiye’yi ise Irak üzerinden Körfez pazarlarına bağlaması hedeflenen Kalkınma Yolu Projesi, yeni bir ulaştırma hattının ötesinde bölgesel ticaretin ve yatırım ilişkilerinin geleceğini şekillendirecek stratejik bir girişim olarak öne çıkıyor. SETA tarafından yayımlanan ve Bilgay Duman, Mehmet Alaca, Hasan Kocasoy ve Hüseyin Ali Himmetli tarafından kaleme alınan 98 sayfalık “Kalkınma Yolu Projesi: Ekonomik Koridordan Stratejik Güce” başlıklı rapor, projeyi ekonomik, ticari, finansal ve jeopolitik boyutlarıyla ele alıyor.

Yalnızca bir ulaştırma projesi değil

Basra’daki Büyük Fav Limanı’ndan başlayarak Irak üzerinden Türkiye’ye ve Avrupa’ya uzanması planlanan Kalkınma Yolu, ilk aşamada Körfez ile Avrupa, ilerleyen dönemde de Süveyş’e bir alternatif olarak Güneydoğu Asya ile Avrupa arasındaki yük taşımacılığı için alternatif bir güzergâh oluşturmayı hedefliyor. Projenin ekonomik etkisi, demir yolu ve kara yolu altyapısının tamamlanmasının ötesinde, bu hat üzerinde oluşacak lojistik merkezler, üretim alanları ve ticari bağlantıların yanı sıra hatta paralel petrol boru hatları, elektrik nakil hatları ve telekomünikasyon bağlantılarıyla şekillenecek.

Rapor, projenin Irak açısından petrol gelirlerine bağımlılığın azaltılması, zarar görmüş altyapının yeniden inşası ve ülkenin uluslararası ticaret sistemine daha güçlü biçimde entegre olması hedefleriyle bağlantılı olduğunu vurguluyor. Türkiye açısından ise yeni bir transit güzergâhın yanı sıra ihracatın, lojistik hizmetlerin ve Türk müteahhitlik sektörünün bölgedeki faaliyetlerinin gelişmesi için potansiyel bir alan oluşturuyor. Altyapının tamamlanmasının yanı sıra düzenli yük akışının oluşturulması, yatırım ortamının iyileştirilmesi, gümrük süreçlerinin kolaylaştırılması ve bölgesel iş birliğinin güçlendirilmesi, koridorun başarısında belirleyici olacak.

Türk müteahhitleri için finansman yöntemleri belirleyici olacak

Raporda öne çıkan başlıklardan biri, Irak’ın kamu yatırımlarını finanse etme kapasitesi ile uluslararası müteahhitlerin proje üstlenme imkânları arasındaki ilişki. Irak bütçesinin petrol ihracat gelirlerine yüksek ölçüde bağımlı olması, petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar, bütçe kısıtları ve Hürmüz Krizi gibi dönemsel krizler büyük altyapı projelerinin hayata geçirilmesini doğrudan etkiliyor.

Bu nedenle Irak’ta iş fırsatlarını değerlendirirken yalnızca teknik yeterlilik ve ihale koşullarına değil, projenin finansman modeline de odaklanmak gerekiyor. Raporda kamu-özel iş birliği (PPP), finansman içeren mühendislik, tedarik ve inşaat modelleri (EPC-F) ile yap-işlet-devret (BOT) gibi yöntemlerin önemine dikkat çekiliyor.

Bu modeller, uygun koşullar altında, finansman sağlayabilen uluslararası firmaların projelerde daha etkin rol üstlenmesine imkân tanıyabilir. Bununla birlikte her projenin geri ödeme mekanizması, kamu garantileri, gelir modeli ve sözleşme şartları ayrı ayrı değerlendirilmek zorunda. Türk müteahhitleri açısından finansmana erişim, teknik kapasite kadar önemli bir rekabet unsuru hâline geliyor.

Bu noktada, 28 Temmuz 2026’da imzalanan Doğal Kaynaklar Karşılığında Irak Cumhuriyeti İçerisinde Ulaştırma Altyapısının Geliştirilmesine İlişkin Çerçeve Mutabakat Zaptı önemli bir fırsat penceresi açıyor. Bu anlaşma kapsamında kurulacak sistemle, Türk müteahhitlerinin yakın zamanda petrol karşılığı, ilerleyen dönemde de doğalgaz, fosfat, sülfür gibi Irak’ın zengin olduğu diğer kaynaklarla Kalkınma Yolu başta olmak üzere ulaştırma projelerini gerçekleştirmesinin önü açılacak. 

İhracat ve lojistik firmaları için gümrük süreçleri ve transit geçiş kritik

Kalkınma Yolu’nun Türkiye açısından sağlayabileceği kazanımlar, güzergâhın fiziki altyapısıyla sınırlı değil. Raporda, Türkiye-Irak ticaretinde uzun süredir gündemde olan ikinci sınır kapısı, Türk nakliye araçlarının Irak içinde doğrudan teslimat yapabilmesi ve farklı gümrük uygulamalarından kaynaklanan maliyetler de ele alınıyor.

Irak Federal Hükümeti ile Irak Kürt Bölgesel Yönetimi arasındaki gümrük uygulamalarının farklılığı Türk ihracatçılarının maliyetlerini artırabiliyor. Ovaköy üzerinden planlanan bağlantının nasıl şekilleneceği ve yeni geçişin hangi gümrük düzeniyle işletileceği, bu açıdan önem taşıyor.

Gümrük süreçlerinin uyumlaştırılması, sınır geçişlerinin hızlandırılması ve Türk nakliye araçlarının Irak’ın orta ve güney bölgelerine doğrudan erişiminin kolaylaştırılması, ihracatçıların rekabet gücünü artırabilir. Bu kazanım, özellikle İran ve Çin menşeli ürünlerle rekabet edilen pazarda önem taşıyor. Dolayısıyla dış ticaret şirketleri için asıl mesele, yeni bir ulaşım hattının açılmasının yanı sıra bu hattın hangi kurallarla işletileceği ve ticaretin önündeki idari engellerin ne ölçüde azaltılacağı.

Yeni lojistik ve yatırım alanları oluşabilir

Kalkınma Yolu’nun çevresinde lojistik merkezler, depolama alanları, sanayi bölgeleri ve ticareti destekleyen hizmet yatırımları için yeni fırsatlar ortaya çıkabilir. Liman, kara yolu ve demir yolu bağlantılarının birlikte çalışması, üretim merkezleri ile iç ve dış pazarlar arasındaki erişimi güçlendirebilir.

Bu çerçevede Türk firmaları için fırsatlar yalnızca ana altyapı ihalelerinde değil; lojistik, depo ve antrepo işletmeciliği, sanayi altyapısı, enerji, teknik müşavirlik, ekipman tedariki ve ticari hizmetlerde de gelişebilir. Ancak bu alanlardaki fırsatların somut yatırıma dönüşmesi, Irak’taki yatırım mevzuatına, mülkiyet ve ortaklık koşullarına, yatırım teşviklerine ve uyuşmazlık çözüm mekanizmalarına bağlı olacak.

Büyük potansiyelin yanında önemli riskler var

Raporun ortaya koyduğu tablo, Kalkınma Yolu’nun önemli bir ekonomik potansiyel taşıdığını, ancak başarısının kendiliğinden garanti olmadığını gösteriyor. Finansman yetersizliği, petrol gelirlerindeki dalgalanmalar, siyasi belirsizlikler, güvenlik koşulları, yatırım ortamındaki sorunlar ve bölgesel rekabet, projenin ilerleyişini etkileyebilecek başlıca unsurlar arasında.

Ayrıca projenin yalnızca bölgesel jeopolitik rekabet üzerinden değerlendirilmesi, ekonomik iş birliği alanını daraltabilir. Koridorun uzun vadeli başarısı, Irak’ın yanı sıra güzergâh üzerindeki ve bağlantılı pazarlardaki aktörlerin ticaret, gümrük, yatırım ve ulaştırma politikalarında iş birliği geliştirmesine bağlı.

Asıl fırsat ekonomik entegrasyonda

SETA’nın raporu, Kalkınma Yolu’nun Türk müteahhitleri ve dış ticaret firmaları açısından taşıdığı potansiyeli değerlendirirken önemli bir noktaya işaret ediyor: Projenin ekonomik getirisi, yalnızca altyapının tamamlanmasıyla değil, bu altyapının ne ölçüde ticarete, yatırıma ve üretime dönüştürülebildiğiyle ölçülecek.

Türk müteahhitleri için finansman modelleri ve sözleşme yapıları; ihracatçılar için gümrük uygulamaları, transit geçişler ve teslimat maliyetleri; yatırımcılar içinse Irak’ın yatırım ortamı ve hukuki güvenceleri belirleyici olacak.

Bu yönüyle çalışma, Kalkınma Yolu’nu tek bir altyapı projesinden daha geniş bir çerçevede ele alan kapsamlı bir başvuru kaynağı niteliği taşıyor. Projenin Türkiye açısından sağlayacağı kalıcı kazanım ise Avrupa ile Körfez arasında yeni bir bağlantı kurulmasının ötesinde, Türk firmalarının Irak ve çevre pazarlardaki ticari ve ekonomik varlığını güçlendirebilmesine bağlı.

https://www.setav.org/kalkinma-yolu-projesi-ekonomik-koridordan-stratejik-guce

https://www.linkedin.com/feed/update/urn:li:activity:7517832130245320704